İlçe Merkezinden bir görünüm

2-ŞİRAN kelimesini incelediğimizde, daha çok Azerbaycan, İran; Kars, Ağrı taraflarında bazen yer ismi bazen isim olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu da şunu göstermektedir. Şiran kelimesinin kökeni hakkında kesin bir şey söylemek mümkün gibi gözükmüyor ama bilinen bir şey zannedersem Osmanlı Dâhiliye nezareti de bu kelimenin öz Türkçe olmadığına inanmış ki; 1913 yılından itibaren değiştirilmeye başlanan yer adlarında Şiran isminin Türkeli olarak değiştirilmesini teklif etmiş. fakat araya giren savaş nedeniyle olsa gerek bu değişiklik gerçekleştirilememiş…

a) Şiran Azerbaycan ile Dağlık Karabağ arasında bir bölgenin ismi.

b) 1590 yılında yapılan Ferhat Paşa antlaşmasına göre Azerbaycan, Gürcistan, Dağıstan, Tiflis ve Tebriz Osmanlı Devletine verilir.

c) Şiran Kars dolaylarında Şiran kes diye bir bölgenin ismi.

d) Şiran Karsta Şiran Beyi diye bir şahıs ismi.

e) Şiran Ağrıdan 1335 tarihinde çekilen bir telgrafta Ermeniler tarafından sürülen zilan aşiretinden Abbas Şiran’dan söz eder.

f) Şiran oğlu karabettin Bey.

g) Şiran Hindistan’da bir saray ismi saray Halife Abdulmecid’in kızı Dürrüşehyar’n torunu Bereket şah’a aittir.

e) Şiran Türk müziğinde bir makam. Acem-i Şiran

Bunlar İsim ve yer olarak geçen kelimelerden bazıları. Buda gösteriyor ki Şiran bize doğudan gelme bir isim.

3- ŞİRAN Farsça Aslanlar anlamında kullanılmıştır. Fakat ilçenin isminin uzaktan yakından aslanlarla ilgisi bulunmamaktadır.

3-Şiran Arapça da erkek ismi ve kaleler surlar olarak kullanılmakta bu bence anlam bakımından aslanlardan daha uygun gelmekte. Çünkü bölge yıllarca saklı kalmasına rağmen demek ki birçok akın gördü ki bölgede sayısız kale ve kale kalıntısı vardır bunların en önemlileri şunlardır.

1-Hargin kalesi

2-Mumya kalesi

3-Tarsun kalesi

4-Balıkhisar kalesi

5-Kazan kale

6-Zimon kalesi

7-Asılan kale. Ayrıca ismi sadece kale olan çok sayıda yerleşim yeri mevcuttur.

Bunun içindir ki yıllardır Farsça aslanlar olarak tanıttığımız ilçenin adı kaleler, surlar anlamında da kullanılmış olduğu gibi bunun yanında Bölgede yaşayan Şiran bey diye bir şahıstan da alabilir fakat burada dikkat edilmesi gereken, Şiran kelimesinin bölgede Karaca dan önce kullanıldığını ilçe ile ilgili ilk tapu kayıtlarındaki şu ifadeden anlıyoruz Şiran nahiyesine bağlı Karaca Köyü diye yazılmakta.

Ama bunlardan ziyade yukarıda belirttiğimiz gibi Şiran bugüne kadar bilinen anlamının dışında tamamen yer, yöre, ismi ve isim olarak kullanılmıştır.

4-ŞİRAN kelimesi çeşitli kaynaklarda ŞİRYAN olarak yazılmakta, ancak hiçbir anlam ifade etmeyen bu kelime bence tamamen okuyucunun okuyucu hatasından kaynaklanmaktadır veya karıştırılmaktadır. Tıpkı günümüzde Şiran’la Şirvan’ın karıştırılması gibi onun için bu kelimenin üzerinde fazla durmanın bir anlamı yok.

5-ULUŞİRAN Bugüne kadar Şiran deyince aklımıza hep ilçenin bugünkü merkezi gelir. Hal bu ki Şiran ilçesinin tarihi süreç içerisinde en uzun süre nahiye ve ilçe merkezi olarak Uluşiran Yani bugünkü Erenkaya köyü yerini almaktadır fakat nedense bu konuya bugüne kadar hiç değinilmedi.

Evliya çelebi Şiran’dan söz ederken Şiran kalesi Ve bu günkü ilçe merkezinden de Karacalar köyü diye söz etmekte. Karacalar köyü belli olduğuna göre zaten kale de yok geriye ilçe olarak Erenkaya kalıyor. Zaten birçok kayıtta Şiran ilçesine veya Şiran nahiyesine tabii karacalar köyü diye geçmekte.

1840 yılına kadar ilçe merkezi Erenkaya da idi bu yıldan sonra ilçe merkezi Karaca köyüne alındı fakat Aynı Şiran ismiyle alınınca karışıklık olmaması bakımından Erenkaya köyüne, yukarı, büyük anlamında Ulyaşiran denildi. Yukarı Şiran Veya büyük Şiran olarak da düşünülebilir.